Op naar duurzaam werkgeluk

Steeds meer organisaties besteden aandacht aan werkgeluk. En de aandacht neemt nog steeds toe. En daarmee ook de valkuilen. Ik kan het mij nog als de dag van gisteren herinneren hoe ik 23 jaar geleden in Aruba aan balen was van mijn werk. Ondanks een wit strand, palmbomen en een koraalrif als achtertuin (zie onderstaande foto) bleek het toch niet de droombaan te zijn die ik dacht dat het was.

 

 

 

 

 

 

 

Waardering is korte termijn geluk

Het is natuurlijk heerlijk wanneer anderen jou waarderen. Dat voelt goed en fijn. Wanneer je mensen vraagt wat belangrijk is voor hun (werk)geluk dan noemen zij vaak de waardering en erkenning van anderen. En daar krijgen wij niet snel voldoende van. De sociale media en de makers van apps spelen hier heel slim op in. Hoe meer likes je krijgt op Facebook hoe blijer je wordt. Dat hebben we allemaal. Toch is de ene persoon meer afhankelijk van bevestiging van zijn omgeving dan de ander. Mensen die een gevoel van zin of een doel in hun leven hebben (purpose) hebben hier minder last van (zie dit onderzoek (via Roos Vonk). Daarom is het bij werkgeluk cruciaal om aandacht te geven aan betekenis en zingeving.

Trouw zijn aan jouw eigen waarden

Uit het onderzoek van Roos Vonk blijkt dat wanneer je trouw bent aan je eigen waarden, je geweten, en de ruimte neemt jezelf te ontwikkelen en nieuwe kanten van jezelf te ontdekken, je minder afhankelijk wordt van jouw omgeving. Wanneer wij mensen willen helpen duurzaam gelukkiger te worden in werk en leven is het dus van belang weg te blijven bij het versterken van de oppervlakkige behoefte aan bevestiging en mensen te helpen zichzelf echt beter te leren kennen en zichzelf te sturen. Anders geef je mensen een kortdurend goed gevoel maar maak je ze in feite afhankelijker van de bevestiging van hun omgeving.

Zoek werkgeluk niet aan de oppervlakte

Wat ook niet handig is, is om werkgeluk te zoeken in onze fysieke omgeving. Goede koffie, lekker eten, “beanbags” en een kleurrijke werkomgeving zijn natuurlijk fijn maar dragen niet duurzaam bij aan ons werkgeluk. Oppervlakkige aandacht voor werkgeluk kan zelfs een negatieve impact hebben. We vergroten onze verwachtingen, hebben meer moeite met negativiteit en het effect is dan dat we ongelukkiger worden.

We zullen dus op zoek moeten gaan naar onderliggende factoren die ons geluk bepalen. Door daar bewuster van te zijn en waar mogelijk te beïnvloeden kunnen we wel duurzaam effect hebben op ons werkgeluk.

Wat zijn onderliggende factoren bij werkgeluk?

Wat zijn dan die onderliggende mechanismen? Eén daarvan is onze persoonlijkheid. Deze metastudie laat zien dat we de invloed van onze persoonlijkheid op ons geluk jarenlang chronisch hebben onderschat (met een factor 4!). Tussen de 39 procent en de 63 procentvan ons geluk wordt bepaald door onze persoonlijkheid. Die brede range (39-63) heeft te maken met onze uitgangspositie. Niet iedereen wordt geboren met een even “gelukkige” persoonlijkheid. Voor sommige zal de ontwikkeling van een geluksscore van 5 naar 6 al een enorme stap zijn. Anderen starten op een 7 en kunnen makkelijk doorgroeien naar een 8. Iedereen heeft een unieke uitgangspositie en daarom in het neerleggen van een hoge normvan betreft werkgeluk niet reëel en zelfs ongelukkig makend.

 

Kunnen we onze persoonlijkheid wel beïnvloeden?

Onze persoonlijkheid is redelijk stabiel. Maar vooral als je er niet mee aan de slag gaat. Door er gefocust en geconcentreerd mee aan de slag te gaan kan je je eigen persoonlijkheid duurzaam beïnvloeden. Zelfs regelmatig sporten heeft invloed op je persoonlijkheid. Maar je kan ook meer psychologische interventies gebruiken om je persoonlijkheid duurzaam te beïnvloeden.

Persoonlijkheid is slechts één van de onderliggende mechanismen van werkgeluk. Ik wil ervoor pleiten om met het volwassen worden van het gelukkig werken werkveld de aandacht te verschuiven van oppervlakkige interventies (die slechts tijdelijk, soms verslavend, en regelmatig contraproductief werken) naar meer langdurige en duurzame manieren om mensen te helpen gelukkig werken. Dat is in ieder geval waar wij ons het komende seizoen (na de vakantieperiode) nog meer op gaan richten. Voor duurzaam werkgeluk!

Ik hoop dat ik met mijn bovenstaande verhaal jouw enthousiasme voor werkgeluk niet teveel hebt gedempt. Werkgeluk lijkt in het begin wellicht eenvoudig maar is misschien wel het moeilijkste wat er is. Maar het is ook een ontzettend gave puzzel die we met z’n allen kunnen oplossen.

Overigens blijkt dat de beste manier van leren is anderen te leren. Regelmatig starten nieuwe opleidingen om anderen te coachen op werkgeluk. Wees welkom en sluit je aan bij ons bloeiende netwerk. Tot nu toe gingen al meer dan 100 mensen jou voor. Zie hier voor de opleiding tot Gelukkig Werken (team) Coach en hier de opleiding speciaal voor leidinggevenden die willen coachen op duurzaam werkgeluk (Chief Happiness Officer). Voor beide opleidingen zijn een beperkt aantal plaatsen beschikbaar (vol is vol).

Van DISC tot Facebook. Laat jij je nog foppen?

Afgelopen weken ontstond er een interessante online discussie over het gebruik van vragenlijsten zoals DISC, MBTI, Management Drives & Insights. Dit mede naar aanleiding van een column van Mark van Vught in Trouw. Zijn stelling is dat “als dokters geneeskunde zouden doen als organisaties hun management dan zouden er veel doden vallen”. De kern van zijn betoog is dat HR en management van organisaties nog veel verouderde en soms ondeugdelijke instrumenten gebruiken (zoals de eerder genoemde vragenlijsten). Hij noemt dit onverantwoordelijk en spreekt zowel management en HR aan om hiermee te stoppen. Hij pleit voor het gebruik van instrumenten die wel betrouwbaar en valide zijn (zoals de Big Five Persoonlijkheidsvragenlijst).

 Welk persoonlijkheidsmodel zou Cambridge Analytica gebruiken?

Facebook was de afgelopen tijd ook behoorlijk in het nieuws. Vooral omdat een andere organisatie (Cambridge Analytica genaamd) gebruik heeft gemaakt van persoonlijke data die werd verkregen via Facebook. Met deze informatie kon haarscherp in beeld worden gebracht wat de persoonlijkheid van een Facebook gebruiker was. Drie keer raden welk persoonlijkheidsmodel Cambridge Analytica gebruikte…. inderdaad het Big Five Model. Bekijk in dit filmpje hoe Cambridge Analytica deze informatie ge(mis)bruikte.

Wat is de impact van onze persoonlijkheid op ons gedrag?

Doordat Cambridge Analytica zicht kreeg op de Big Five persoonlijkheidsstructuur van de gebruikers nam de mogelijkheid om mensen te beïnvloeden enorm toe. De Big Five bestaat uit 5 dimensies. Eén van deze dimensies is een score op de introversie-extroversie dimensie. Wanneer je deze ene dimensie van mensen kent en daar een reclame-uiting op afstemt, vergroot je de kans dat mensen op deze reclame reageren met 50 procent! Dat is de natte droom van iedere online marketeer. Het kennen van de persoonlijkheid geeft dus veel mogelijkheden om gedrag te beïnvloeden. Zowel van anderen maar ook van onszelf.

Gebruik juiste persoonlijkheidsmodel voor (werk)geluk cruciaal

Wij weten dat ook bij (werk)geluk de persoonlijkheid van groot belang is (waarschijnlijk de belangrijkste factor). Laten wij onszelf (en onze klanten) niet foppen en stoppen met marketing en commercieel gedreven instrumenten als DISC, MBTI, Management Drives & Insights. Laten we de goede instrumenten gaan gebruiken om inzicht in onszelf en anderen te krijgen. Waarom zouden wij alleen de bad guys (zoals Cambridge Analytica) een zeer krachtig maar ook ingewikkeld instrument (zoals de Big Five) laten gebruiken. Het wordt tijd om ook hier de juiste keuzes te gaan maken. Laten we stoppen met foppen.

Steeds meer gemeenten kiezen voor (werk)geluk

Steeds meer gemeenten kiezen ervoor om aandacht te besteden aan het (werk) geluk van haar inwoners en medewerkers.

Roerdalen loopt voorop

De gemeente Roerdalen al 8 (!) jaar bezig met het vergroten van het geluk van bezoekers, inwoners en medewerkers. Zij hebben zelfs een gelukscoördinator (Laurens Bijl) die met veel enthousiasme de boel duurzaam inspireert en verder brengt.

Steeds meer gemeenten raken geïnspireerd

De Gemeente Leiden heeft recent een aantal medewerkers de mogelijkheid geboden een interne opleiding tot gelukscoach te volgen. De gemeente Schagen gaat nog een stap verder en heeft zelfs een wethouder van geluk benoemd. Hij begroot en stuurt heel bewust op geluk. Daarnaast heeft de Gemeente Schagen een zeer actieve projectleider geluk: Nancy Peeters. Samen met Ehero hebben zij gezamenlijk onderzoek gedaan naar hoe zij het geluk van de inwoners nog verder kunnen verhogen. Hier kwamen 12 punten uit naar voren.

Zinvol werk van groot belang bij geluk

Zinvol werk blijkt de grootste bijdrage te leveren aan het geluk van de inwoners van Schagen. Direct gevolgd door voldoende sociale contacten en een betrouwbare overheid. In Schagen leidt aandacht voor geluk ertoe dat er beter wordt geluisterd naar de burger. Bij het maken van keuzes kijkt de gemeente nu expliciet in hoeverre dit bijdraagt aan deze 12 gelukspunten. Een hele praktische en concrete manier om te sturen op welzijn van de inwoners. Recent is er zelfs een aparte atlas verschenen met de geluksscores per gemeente. Roerdalen en Schagen zijn echt voorlopers in gemeenteland. Ik hoop zelf dat zij een inspiratiebron voor andere gemeenten kunnen zijn.

World Happiness Report

Wat is het effect van meer werkgeluk?

In 2013 verscheen de tweede editie van het World Happiness Report. Dit rapport wordt om de 2 jaar samengesteld door de Verenigde Naties. In het rapport van 2013 werd specifiek en uitgebreid aandacht besteed aan het effect van geluk en ongeluk op de werkplek. In een zogenaamde meta analyse werden de effecten van betrouwbare onderzoeken op het gebied van werkgeluk op een rijtje gezet. Zie hieronder een samenvatting van deze analyse:

 

Summary Happiness at work uit World Happiness Report

 

Uit deze meta analyse blijkt (zie ook pagina 56 van het rapport) dat gelukkige medewerkers:

  • productiever zijn
  • creatiever zijn
  • innovatiever zijn
  • en minder verzuimen

Verder werken ze beter samen en worden zij beter beoordeeld door collega’s en managers. Gelukkige medewerkers dragen verder op een positievere manier bij aan de winst, prestaties en sales van een organisatie dan minder gelukkige medewerkers.

Zie voor verdere verwijzingen naar de achterliggende onderzoeken van deze samenvatting het gehele rapport (pagina 56 e.v.).

 

 

Invloed van Positieve Energie

Werkgeluk als basis voor succes

Ik krijg regelmatig de vraag wat het nut is van werkgeluk. Ik kan dan natuurlijk deze slide laten zien. De slide is een samenvatting van een metastudie naar het effect van werkgeluk. Maar dit antwoord is voornamelijk cognitief. Recent werd ik gewezen (dank Arie Pieter Veldhoen) op het onderstaande filmpje. Dit maakt op inspirerende wijze duidelijk wat het effect is van (werk) geluk. Het gaat hierbij om een boeiend experiment van Victor Mids (van MindF*ck) Het filmpje maakt heel helder zowel op individueel als team niveau wat het effect is van (on)geluk op prestaties.

Ondertitel filmpje:

Dit is de eerste aflevering van “Het beste brein van Nederland” Daarin legt Victor Mids uit hoe positiviteit en negativiteit onbewust invloed heeft op je prestaties.

Veel kijkplezier toegewenst!

Maakt geld nu wel of niet gelukkig?

Sinds het begin van deze eeuw koop ik regelmatig een staatslot. Ik heb de hoofdprijs nooit gewonnen. De hoogste prijs was € 20. Ik vind het toch nog steeds leuk om te fantaseren over wat ik zou doen als ik zou winnen. En ik verbaas mijzelf waar ik over fantaseer. Wil ik dat echt? Een huisje op Lanzarote? Zou winnen en zo’n huisje kopen mij echt gelukkiger maken?

Effect van meer geld op geluk is beperkt

Maakt geld gelukkig? Volgens onderzoek is het effect van meer geld heel beperkt. Zolang je voldoende te eten en te drinken hebt, veilig bent en een dak boven je hoofd hebt, leidt meer geld niet tot significant meer geluk. Zo zijn we de afgelopen 60 jaar in het westen wel rijker geworden maar niet gelukkiger (de zogenaamde Easterlin paradox). Er zijn twee factoren die daarbij een rol spelen. Ten eerste raken we snel gewend aan welvaart (hedonische adaptatie) en ten tweede hebben wij de neiging onszelf te vergelijken met anderen. Wanneer iedereen rijker wordt, heeft dit dus geen positieve impact op hoe wij ons voelen.

Inzicht in wat gelukkig maakt wordt groter

De afgelopen jaren zijn de inzichten rond geluk aan het verschuiven. Het lijkt erop dat geld ons toch gelukkiger kan maken. De cruciale vraag blijkt te zijn hoe wij ons geld besteden. De meeste mensen zijn daar van nature niet zo goed in. Maar met onderstaande praktische tips kan je jouw goede geld zo besteden dat het wel bijdraagt aan jouw geluk. Mocht je de loterij winnen natuurlijk;-).

Tip1: Ga voor (unieke) ervaringen en niet voor bezit!
Als mens zijn we gericht op overleven, niet op floreren. Door onszelf bewust te sturen, kunnen we wel ons geluksniveau duurzaam verhogen. Positieve ervaringen blijken meer impact te hebben op je geluksgevoel dan meer bezit. Een vakantie draagt bijvoorbeeld meer bij aan ons geluk (ook op langere termijn) dan een nieuw bankstel (zie hier het achterliggende onderzoek).

Tip 2: Tijd kopen maakt gelukkiger!
Recent onderzoek laat zien dat het inschakelen van anderen om klusjes te doen waar we zelf tegen op zien, leidt tot meer geluk. Uit eigen ervaring weet ik hoe het inschakelen van een Office Manager (of Happiness Manager zoals Mirelle zichzelf noemt:-)) mijn dagelijks werkgeluk behoorlijk heeft verhoogd. Het mooie is dat de werkzaamheden waar ik tegenop zie voor haar weer activiteiten zijn waar zij blij van wordt. Klik hier voor het achterliggende onderzoek).

Tip3: Jezelf beter leren kennen en deze informatie gebruiken maakt gelukkiger
Het onderzoek naar wat ons gelukkig maakt gaat steeds verder. In een baanbrekend onderzoek bij een grote Engelse bank werd onderzocht wat het effect is van verschillende aankopen op ons geluksniveau. Of mensen ergens gelukkiger van werden, bleek vooral te maken te hebben met of de activiteit aansloot bij hun persoonlijkheid. Extraverte mensen werden bijvoorbeeld gelukkiger wanneer zij hun geld besteden aan sociale activiteiten. Introverte mensen werden hier juist minder gelukkig van. Zij konden hun geld beter besteden aan een boek.

Het gaat erom hoe je je geld besteed

Of je wel of niet gelukkig wordt van geld blijkt voor een groot deel af te hangen van hoe je het besteed. Eigenlijk heel logisch. Wanneer we onze “persoonlijkheid” volgen bij het besteden van ons geld leidt dit tot meer geluk. Dat geld ons tot nu toe niet gelukkiger maakt zou best wel eens te maken kunnen hebben met dan we onszelf onvoldoende kennen. Daarnaast laten we onszelf veel te veel leiden door wat anderen doen en wat reclame ons vertelt over wat ons gelukkig maakt. Zou ik gelukkiger worden van dat huisje op Lanzarote? Het past wel goed bij mijn persoonlijkheid heb ik al bedacht en ik wil dat experiment best aangaan. Wordt vervolgd dus. Nu alleen nog even winnen 😉

Wil je zelf meer lezen over dit fascinerende onderzoek? Check dan deze link!

Wil je je echt verdiepen in dit onderzoek klik dan hier voor het wetenschappelijke onderzoek of email mij even (onno@gelukkigwerken.nl) dan stuur ik je het hele onderzoek.

Tip! Wil jij zelf een beter beeld van wie jij bent en waar jij gelukkig van zou worden in leven en werk? Kijk dan eens naar een Quickscan Gelukkig Werken.

Wat als ‘minder werken’ ons niet gelukkiger maakt?

In Frankrijk zijn plannen om e-mailen buiten werktijd te verbieden. De bedoeling hiervan is medewerkers te beschermen tegen werkdruk zodat zij de balans werk en privé kunnen verbeteren. Maar is dit wel de oplossing om vanuit de overheid organisaties te dwingen het werk op deze manier te beperken?

Scheiding werk en privé

Volgens Elke Geraets (neuropsychologe en auteur) is juist de kunstmatige scheiding die wij hanteren tussen werk en privé de oorsprong van het probleem. “Door werk en leven elk aan één kant van een weegschaal te leggen, impliceer je eigenlijk al dat mensen vooral plezier en energie halen uit hun vrije tijd, terwijl werk hen vooral energie kost, terwijl dat natuurlijk helemaal niet zo is.” Volgens Geraets moeten we juist anders naar ons werk kijken.

Anders naar ons werk kijken

Zij stelt voor onszelf 3 vragen te stellen over ons werk:

1. “Ten eerste moeten mensen bekijken waarom ze ook weer precies de job doen die ze doen. Wat zijn de dingen die hen aantrekken, wat geeft hen energie?”
2. Ten tweede. Ga opzoek naar onderwerpen waarvan je bevlogen raakt. Kijk in hoeverre je dit meer kan integreren in je werk.
3. Ten derde. Wees optimistisch! “Wie gelooft dat hij of zij altijd kan groeien en zichzelf constant kan stimuleren naar verandering, heeft veel meer kans zijn professioneel en privé-leven telkens opnieuw de juiste richting in te sturen, en daar ook steeds gelukkiger bij te worden.”

Bronnen & zelf verder aan de slag!:

Link naar artikel in De Morgen over “als minder werken ons niet gelukkiger maakt”

Link naar artikel in Algemeen Dagblad over verbod op e-mailen buiten kantooruren.

Zelf aan de slag in een training Gelukkig Werken? Kijk hier maar eens.

Steeds meer last van werkstress

Vorig jaar had 1 op de 8 mensen last van werkstress. Dat is nu toegenomen naar 1 op de 7 medewerkers. Bijna een kwart (!) van de medewerkers (23 procent) geeft aan het gevoel te hebben tegen een burn-out aan te lopen.

3078856253_aa1e08579c_z

Ruim 1 miljoen medewerkers geven aan last te hebben van werkstress. Praten over stress blijkt echter een taboe te zijn blijkt uit een onderzoek van het ministerie van Sociale Zaken. Bijna een kwart van de medewerkers denkt dat praten over stress leidt tot een lagere beoordeling, 16 procent is bang voor gezichtsverlies en 14 procent denkt zelfs dat dit kan leiden tot baanverlies.

Maandag 16 tot en met donderdag 19 november wordt voor de tweede keer de Week van de Werkstress georganiseerd door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Deze week staat het voorkomen van ziekte en uitval door werkstress en het stimuleren van werkplezier centraal. Er is daarbij specifieke aandacht voor jongeren. Deze groep heeft het grootste risico op een burn-out stellen het minsterie en de onderzoekers.

Ook op deze website zal er aankomende week extra aandacht zijn aan wat we kunnen doen tegen werkstress. Door middel van artikelen, onderzoek en filmpjes die medewerkers, leidinggevenden en organisaties helpen gelukkiger te werken. Werkgeluk kan een belangrijke buffer vormen tegen werkstress. Vorige jaar werden we mede daardoor genoemd als “Best Practice” door het ministerie.

 

 

Hoe staat het met jouw goede voornemens?

2015 is al een paar weken oud. Veel mensen hebben zich rond de jaarwisseling voorgenomen iets te veranderen in hun leven. Zij willen gezonder, dunner of gelukkiger worden. Voor het eerst staat in de Nederlandse top 5 de wens voor een andere of leukere baan in het rijtje van goede voornemens voor 2015Onderzoek laat zien dat na de eerste week een kwart zijn goede voornemens al heeft opgegeven. Nu na één maand heeft al bijna 40% het opgegeven.

15010689243_80835ed311_z

Methodiek voor effectieve verandering

Wat kan jij nu doen om ervoor te zorgen dat jij aan het einde van het jaar trots kan vertellen dat jij jouw goede voornemens wel hebt volgehouden? Een effectieve methodiek hiervoor is de zogenaamde WOOP strategie. Deze strategie is gebaseerd op wetenschappelijke onderzoek en bestaat uit 4 stappen.

De 4 stappen van de WOOP methodiek

1. Wish. De eerste stap is het benoemen van een voor jou belangrijke en potentieel bereikbare wens die je graag in vervulling zou willen laten gaan (de wens).

2. Outcome. De tweede stap is jezelf voor te stellen hoe de toekomstige (positieve) situatie er voor jou uit ziet wanneer jouw wens uitkomt (de uitkomst).

3. Obstacle. De derde stap is jezelf voor te stellen welke cruciaal persoonlijke obstakel jou in de weg staat om jouw wens te laten vervullen (het obstakel).

4. Plan. De vierde stap neem je door specifiek te benoemen hoe jij dit obstakel kan overwinnen. Dit kan het beste in de vorm van een als-dan plan. Als dit obstakel voorkomt dan voer ik de volgende actie uit om dit obstakel te overwinnen. Op die manier wapen jezelf als het ware tegen belemmeringen die je zeker zal tegen komen (het plan).

Onderzoek laat zien dat WOOP zowel effectief is voor korte als lange termijn doelen. De methodiek kan worden gebruikt in zowel het werk als de persoonlijke context. WOOP is een mooie toevoeging op de overbekende SMART criteria bij het formuleren van doelstellingen.

Wat nu te doen?

Hoor jij bij die groep die zijn goede voornemens nu al heeft laten varen (36%). Neem dan alsnog een heft in eigen handen en maak jouw plan om jouw voornemens ten uitvoer te brengen nog beter door gebruik te maken van de WOOP methodiek. Hoor jij bij de categorie die het wel lukt om vast te houden aan jouw goede voornemens? Vergroot dan de kans dat je deze blijft volhouden door te bedenken welke obstakels je dit jaar nog tegen kan komen en bedenk een goede strategie om deze te overwinnen. En mocht jij je afvragen of goede voornemens zo ie zo wel zin hebben!? Onderzoek laat zien dat wanneer je er bewust voor kiest om goede voornemens te maken jij 10 keer meer kans maakt deze te bereiken dan wanneer je deze niet expliciet maakt! En je bent nooit te laat! Ook in februari kan je gewoon nog goede voornemens maken. Veel WOOP plezier!

 

Wennen aan geluk

In ons gevoelsleven weegt het slechte zwaarder dan het goede. Bovendien went voorspoed vaak snel. Deze gemene combinatie zorgt voor veel ongeluk. Tijdens lezingen gebruik ik deze emotionele wetmatigheden om uit te leggen waarom de positieve psychologie waardevol is. Het stimuleert mensen geluk te zoeken in zichzelf en hun eigen activiteiten in plaats van in externe omstandigheden. Wanneer dringt dit besef echt tot mezelf door?

Boekomslag

Omslag boek Gelukkig voor de klas

Wetten van het gevoel
‘Het hart heeft zijn redenen die het verstand niet kent’, stelde de filosoof Blaise Pascal met recht. Ik heb vaak inzichten uit de psychologie benut om mezelf beter te leren begrijpen. Mijn verstand kent daardoor de wetten van het gevoel, maar toch kan ik er nog steeds van schrikken hoezeer ik hier zelf aan onderhevig ben.

Trots slijt
Neem bijvoorbeeld het uitkomen van het boekje Gelukkig voor de klas. Toen ik het in handen kreeg, had ik de hartverwarmende hoop dat er mensen zouden zijn die hier iets aan zouden hebben. Misschien zou het voor een aantal docenten en leerlingen een verschil maken. Ongemerkt verdween dit fijne gevoel heel snel in de drukte van het leven van alledag.

Vriendelijke woorden
Hoe sterk dat werkt, bleek toen ik een mailtje kreeg van de schrijfster van het voorwoord, Rita Kohnstamm. Ik waardeer niet alleen haar werk en persoon, maar ze heeft ook nog eens een beslissende wending aan mijn loopbaan gegeven door mij een stageplaats te gunnen bij Psychologie Magazine. Ze had vriendelijke woorden voor ons werk over: ‘Heb ik jullie er eigenlijk al mee gefeliciteerd? Zo niet, dan is het nu de hoogste tijd, want het is best een bijzonder boek!’

Zinvol
Rita Kohnstamm schrijft vervolgens dat ze werd verrast doordat dit boek een algemeen mensenboek is. ‘Over wat mensen bezielt, raakt, verveelt, in de war brengt, gelukkig maakt. En ja dan zijn de toepassingen en voorbeelden geënt op het docentschap. Maar dat gaat haast terloops, omdat het nu eenmaal een boek voor docenten is. Zo worden ze met een zacht lijntje uit het onderwijs-isolement gehaald, waar ze maar al te vaak in zitten opgesloten.’

Verbaasd
Nu zijn dat fijne woorden, die mij nog eens dwongen stil te staan bij wat gedaan was met dit boek. Echt trots voelde ik echter niet, niet voor mezelf en evenmin voor mijn co-auteur Jacqueline Boerefijn. In plaats daarvan was ik verbaasd dat iemand zo mooi reageerde op een werkstuk dat van mijn persoonlijke emotionele radar was verdwenen. Ik was aan het goede gewend geraakt, precies zoals ik zelf regelmatig uitleg.

Hart en verstand
Pascals uitspraak verdient een uitbreiding. Het verstand kent soms de redenen van het hart, zonder dat het hart zich daar iets van aantrekt. Hart en verstand zijn naaste buren, maar ze moeten veel moeite doen om elkaar goed te leren kennen.